Chỉ số giá tiêu dùng CPI là gì?

Chỉ số giá tiêu dùng CPI là gì?
Chỉ số giá tiêu dùng (được viết tắt là CPI - Consumer Price Index) là chỉ số tính theo phần trăm để phản ánh mức thay đổi tương đối của giá hàng tiêu dùng theo thời gian. Sở dĩ chỉ là thay đổi tương đối vì chỉ số này chỉ dựa vào một giỏ hàng hóa đại diện cho toàn bộ hàng tiêu dùng.
Đây là chỉ tiêu được sử dụng phổ biến nhất để đo lường mức giá và sự thay đổi của mức giá chính là lạm phát.


Phương pháp tính Chỉ số giá tiêu dùng CPI
Để tính toán chỉ số giá tiêu dùng người ta tính số bình quân gia quyền theo công thức Laspeyres của giá cả của kỳ báo cáo (kỳ t) so với kỳ cơ sở. Để làm được điều đó phải tiến hành như sau:
1. Cố định giỏ hàng hóa: thông qua điều tra, người ta sẽ xác định lượng hàng hoá, dịch vụ tiêu biểu mà một người tiêu dùng điển hình mua.
2. Xác định giá cả: thống kê giá cả của mỗi mặt hàng trong giỏ hàng hoá tại mỗi thời điểm.
3. Tính chi phí (bằng tiền) để mua giỏ hàng hoá bằng cách dùng số lượng nhân với giá cả của từng loại hàng hoá rồi cộng lại.
4. Lựa chọn thời kỳ gốc để làm cơ sở so sánh rồi tính chỉ số giá tiêu dùng bằng công thức sau:
CPI(thời kì t) = 100 x(Chi phí để mua giỏ hàng hoá thời kỳ t) : (Chi phí để mua giỏ hàng hoá kỳ cơ sở)
Thời kỳ gốc sẽ được thay đổi trong vòng 5 đến 7 năm tùy ở từng nước.
Nếu muốn tính chỉ số lạm phát của một thời kỳ, người ta áp dụng công thức sau:
Chỉ số lạm phát thời kỳ T = (CPI thời kỳ T - CPI thời kỳ T-1) : CPI thời kỳ T-1
Trên thực tế người ta có thể xác định quyền số trong tính toán Chỉ số giá tiêu dùng CPI bằng cách điều tra để tính toán tỷ trọng chi tiêu của từng nhóm hàng hoá, dịch vụ so với tổng giá trị chi tiêu. Sau đó quyền số này được dùng để tính chỉ số giá tiêu dùng cho các thời kỳ sau. Chỉ số giá tiêu dùng CPI thường được tính hàng tháng và hàng năm. Chỉ số giá tiêu dùng CPI còn được tính toán cho từng nhóm hàng hóa hoặc một số nhóm hàng hóa tùy theo mục đích sử dụng. Ngoài Chỉ số giá tiêu dùng CPI người ta cũng tính toán Chỉ số giá buôn bán là mức giá của giỏ hàng hóa do các doanh nghiệp mua vào, khác với Chỉ số giá tiêu dùng CPI là giá do người tiêu dùng mua vào (giá bán lẻ).

Các vấn đề gặp phải khi tính toán Chỉ số giá tiêu dùng CPI
Do sử dụng giỏ hàng hoá cố định nên khi tính toán Chỉ số giá tiêu dùng CPI có ba vấn đề chính dẫn đến hạn chế của Chỉ số giá tiêu dùng CPI sau đây:
1. Chỉ số giá tiêu dùng CPI không phản ánh được độ lệch thay thế vì nó sử dụng giỏ hàng hoá cố định. Khi giá cả một mặt hàng này tăng nhanh hơn so với các mặt hàng khác thì người tiêu dùng sẽ có xu hướng ít tiêu dùng những mặt hàng đã trở nên quá đắt đỏ mà tiêu dùng nhiều những hàng hoá đỡ đắt đỏ hơn. Yếu tố này làm Chỉ số giá tiêu dùng CPI đã đánh giá cao hơn thực tế mức giá.
2. Chỉ số giá tiêu dùng CPI không phản ánh được sự xuất hiện của những hàng hoá mới vì nó sử dụng giỏ hàng hoá cố định trong khi nếu có hàng hoá mới xuất hiện thì một đơn vị tiền tệ có thể mua được các sản phẩm đa dạng hơn. Chỉ số giá tiêu dùng CPI không phản ánh được sự gia tăng sức mua này của đồng tiền nên vì thế lại đánh giá mức giá cao hơn thực tế.
3. Không phản ánh được sự thay đổi của chất lượng hàng hoá vì nếu mức giá của một hàng hoá cụ nào đó tăng nhưng chất lượng cũng tăng tương ứng thậm chí tăng hơn thì trên thực tế mức giá không tăng. Chất lượng hàng hoá dịch vụ nhìn chung đều có xu hướng được nâng cao nên Chỉ số giá tiêu dùng CPI cũng đã phóng đại mức giá.

Một số ứng dụng của Chỉ số giá tiêu dùng CPI

Chỉ số giá tiêu dùng CPI thường được sử dụng để điều chỉnh thu nhập của người dân và các hoạt động kinh tế khác. Dựa vào Chỉ số giá tiêu dùng CPI, chính phủ xem xét mức thuế tương ứng, các ông chủ thì chỉnh lương nhân viên cho phù hợp với chi phí sinh hoạt. Các thông tin về hoạt động bán lẻ, thu nhập theo giờ và theo tuần, tổng thu nhập và tổng sản phẩm quốc dân được gắn kết với Chỉ số giá tiêu dùng CPI để lý giải các chỉ số có liên quan trong thời kì không có ảnh hưởng của lạm phát.

Chỉ số giá tiêu dùng CPI và thị trường

Thay đổi của giá cả của hàng hoá dịch vụ trên thị trường ảnh hưởng trực tiếp đến các chứng khoán có lãi suất cố định. Nếu giá cả tăng, các khoản lãi cố định sẽ có giá trị thực tế thấp hơn và do đó làm giảm mức sinh lợi của các chứng khoán. Lạm phát cũng sẽ gây ảnh hưởng đến các khoản tiền lương, trợ cấp, hưu trí vì chúng là các khoản tiền trả cố định. Những người hưởng lương hưu sẽ phải nhìn đồng tiền của họ "biến mất" dần dần vì giảm sức mua theo thời gian.
Biến động giá cả có thể ảnh hưởng xấu đến các công ty. Người ta thường kì vọng mức độ lạm phát nhẹ trong nền kinh tế đang tăng trưởng, tuy nhiên nếu giá cả của các yếu tố đầu vào tăng quá nhanh các nhà sản xuất sẽ bị giảm lợi nhuận. Mặt khác giảm phát chắc chắn sẽ dẫn tới giảm mức cầu của người tiêu dùng. Trong trường hợp này các nhà sản xuất buộc phải giảm giá để bán được hàng, tuy nhiên giá cả các yếu tố đầu vào có thể không giảm một lượng tương ứng. Vì thế biên lợi nhuận của nhà sản xuất cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Tính toán Chỉ số giá tiêu dùng CPI ở Việt Nam

Việc tính toán Chỉ số giá tiêu dùng CPI ở Việt Nam do Tổng cục thống kê đảm nhiệm. Quyền số để tính Chỉ số giá tiêu dùng CPI được xác định năm 2000 và bắt đầu áp dụng từ tháng 7 năm 2001. Quyền số này dựa trên kết quả của hai cuộc điều tra là Điều tra mức sống dân cư Việt nam 1997-1998 và Điều tra kinh tế hộ gia đình năm 1999.
Nguồn từ kiwipedia.org
Chỉ số giá tiêu dùng CPI là gì?

Đăng nhận xét